Οι διμερείς σχέσεις, οι περιφερειακές εξελίξεις και η προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνάντησης του κ. Δένδια με τον κ. Εράι.

Οι δύο άνδρες υπέγραψαν τη Συμφωνία Θαλάσσιων Μεταφορών και ο Νίκος Δένδιας με δήλωσή του εξέφρασε την ικανοποίησή του που οι δύο χώρες βρήκαν τρόπο να διευρύνουν τις διμερείς πολιτικές και οικονομικές τους σχέσεις.

«Είμαι ευτυχής που βρίσκομαι, σήμερα, στην Τύνιδα, μία από τις πρώτες πρωτεύουσες που επισκέπτομαι, μετά το ξέσπασμα της πανδημίας του Covid-19. Επιτρέψτε μου να αδράξω την ευκαιρία για  να συγχαρώ την κυβέρνηση της Τυνησίας για την επιτυχημένη διαχείριση αυτής της, χωρίς προηγούμενο, κρίσης. Η Τυνησία είναι μία από τις παγκόσμιες πρωταθλήτριες σε αυτό το πεδίο», δήλωσε αρχικά ο κ. Δένδια και συνέχισε:

«Σήμερα διευρύναμε τρόπους να ενισχύσουμε τις διμερείς πολιτικές και οικονομικές μας σχέσεις. Συμφωνήσαμε από κοινού ότι υπάρχει μεγάλο περιθώριο για περαιτέρω βελτίωση. Η Συμφωνία Θαλασσίων Μεταφορών που μόλις υπογράψαμε με τον αγαπητό μου συνάδελφο αποτελεί απόδειξη ως προς τούτο».

Ο υπουργός Εξωτερικών αναφέρθηκε στις σχέσεις της Τυνησίας με την ΕΕ και τόνισε ότι η Ελλάδα θα στηρίξει την προσπάθεια: «Συζητήσαμε, ακόμα, ζητήματα περιφερειακού ενδιαφέροντος, καθώς και για τις σχέσεις της Τυνησίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα είναι έτοιμη να προσφέρει στην Τυνησία τις καλές τις υπηρεσίες στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η τελευταία υποστηρίζει τις προσπάθειες της Τυνησίας να αντιμετωπίσει οικονομικές και αναπτυξιακές προκλήσεις. Η Ελλάδα αναγνωρίζει τον καίριο σταθεροποιητικό και εποικοδομητικό ρόλο της Τυνησίας στην περιοχή».

Ο Νίκος Δένδιας αναφέρθηκε στις σχέσεις της Ελλάδας με την Τυνησία και τι σύγκρινε με αυτές που έχει η Τουρκία με τη Λιβύη: «Με χαροποιεί επίσης το γεγονός ότι μοιραζόμαστε μία κοινή αντίληψη ως προς τον τρόπο που προάγουμε τις εξωτερικές μας σχέσεις. Θεμέλιο αυτής της κοινής άποψης είναι η δέσμευσή μας να παραμένουμε πάντοτε εντός πλαισίου του Διεθνούς Δικαίου. Ακριβώς το αντίθετο, δηλαδή, από ότι συμβαίνει με την εμπλοκή της Τουρκίας στη Λιβύη, η οποία αντιβαίνει άμεσα τις Αποφάσεις του ΟΗΕ και τα Συμπεράσματα της Διάσκεψης του Βερολίνου, ενώ αποσταθεροποιεί την περιοχή. Συμφωνήσαμε ότι για την επίλυση της λιβυκής κρίσης, απαιτείται μία λύση που να προέρχεται από τους ίδιους τους Λίβυους. Χωρίς ξένους παράγοντες, χωρίς ξένους στρατούς. Στην επίλυση της κρίσης αυτής, θεωρούμε ότι η Τυνησία δύναται να παίξει έναν πολύ εποικοδομητικό ρόλο».

Μετά την κατ’ ιδίαν συνάντηση των δύο, ακολούθησαν διευρυμένες συνομιλίες των αντιπροσωπειών Ελλάδας και Τυνησίας.

Αργότερα, ο υπουργός Εξωτερικών θα γίνει δεκτός από τον Πρόεδρο της χώρας Καΐς Σάγεντ (Kais Saied) και τον πρωθυπουργό Ελιές Φαχφάχ (Elyes Fakhfakh).

Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών, οι συζητήσεις θα εστιαστούν σε ζητήματα διμερούς και περιφερειακού ενδιαφέροντος, με έμφαση στις τρέχουσες εξελίξεις στη Λιβύη και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Επίσης, θα συζητηθούν το Μεσανατολικό και οι σχέσεις ΕΕ-Τυνησίας.

Στην ατζέντα της επερχόμενης Συνόδου Κορυφής και της Συνόδου των Υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ, θα βρεθεί το ζήτημα της Τουρκίας, ανέφερε ο εκπρόσωπος της Κομισιόν για θέματα εξωτερικών υποθέσεων, τονίζοντας ότι «αυτή είναι η καλύτερη πλατφόρμα για να συζητηθεί πώς θα προχωρήσει το θέμα και για το πώς θα συνεχίσουμε με την Τουρκία έτσι ώστε να επιτευχθεί αλλαγή στη συμπεριφορά, στις ενέργειες και στις δηλώσεις».

Ερωτηθείς σχετικά με το εάν ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας αρνήθηκε πρόταση για συνάντηση με τον Ύπατο Εκπρόσωπο Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΕ και για τα επόμενα βήματα σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα, ο Πήτερ Στάνο δεν έδωσε σαφή απάντηση και εστίασε στις δηλώσεις του Ζοζέπ Μπορέλ κατά την επίσκεψή του στην Κύπρο, λέγοντας ότι «υπενθύμισε τη θέση της ΕΕ σχετικά με την Τουρκία, τις θέσεις της ΕΕ για τις δραστηριότητες (της Τουρκίας) στην Ανατολική Μεσόγειο και αυτά τα θέματα πρέπει να προχωρήσουν και να λυθούν μέσω του διαλόγου».

Τις προβλέψεις για την πορεία της οικονομίας παραθέτει η Τράπεζα της Ελλάδος στην Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής, η οποία υπεβλήθη σήμερα στον Πρόεδρο της Βουλής και στο υπουργικό συμβούλιο.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Τράπεζας της Ελλάδος, η οικονομική δραστηριότητα εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει σημαντικά το 2020, καταγράφοντας ρυθμό μεταβολής -5,8%. Το 2021 η οικονομική δραστηριότητα εκτιμάται ότι θα ανακάμψει και θα αυξηθεί με ρυθμό 5,6%, ενώ το 2022 θα σημειώσει αύξηση 3,7%. 

Υποχώρηση της οικονομικής δραστηριότητας εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού – προοπτικές ανάκαμψης για το 2021

Η παρούσα Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική υποβάλλεται σε μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας και έντονων οικονομικών αναταράξεων. Η εξάπλωση του κορωνοϊού (COVID-19) σε παγκόσμιο επίπεδο και στην Ελλάδα προς το τέλος του α΄ τριμήνου του τρέχοντος έτους ανέτρεψε τις αναπτυξιακές προοπτικές της ελληνικής οικονομίας για το 2020, οι οποίες χαρακτηρίζονταν ως ευοίωνες έως τότε. Η πανδημία και τα μέτρα που έλαβε η ελληνική κυβέρνηση, όπως και οι περισσότερες χώρες παγκοσμίως, προκειμένου να περιοριστούν οι υγειονομικές επιπτώσεις οδήγησαν σε σημαντική κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας το Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2020. Η συνολική επίπτωση της επιβολής των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης και της αναστολής της λειτουργίας πολλών κλάδων οικονομικής δραστηριότητας δεν είναι γνωστή ακόμη.

Η συγκράτηση της πανδημίας στην Ελλάδα, η σταδιακή άρση των μέτρων περιορισμού που ξεκίνησε στις αρχές Μαΐου, τα επεκτατικά δημοσιονομικά μέτρα που έχουν ληφθεί από την κυβέρνηση και οι εκτεταμένες δράσεις των ευρωπαϊκών θεσμών, που περιλαμβάνουν δημοσιονομικές, νομισματικές και ρυθμιστικές/εποπτικές παρεμβάσεις, αναμένεται να αμβλύνουν έως ένα βαθμό τις αρνητικές συνέπειες του κορωνοϊού στην οικονομία το 2020 και να οδηγήσουν σε ανάκαμψη το 2021. Ιδιαίτερα θετική επίδραση στην επιτάχυνση της ανάκαμψης θα έχει η υλοποίηση της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το νέο μέσο ανάκαμψης (“Next Generation EU”).

Η πανδημία του κορωνοϊού ανέκοψε την ανοδική αναπτυξιακή τροχιά της ελληνικής οικονομίας

Το 2019, το ΑΕΠ αυξήθηκε με ρυθμό 1,9%, χάρη κυρίως στις εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών, λόγω της σημαντικής ανόδου των τουριστικών εσόδων και των εισπράξεων από τη ναυτιλία. Θετική συμβολή στην άνοδο του ΑΕΠ είχαν επίσης η ιδιωτική και η δημόσια κατανάλωση, καθώς και οι επενδύσεις. Ωστόσο, το α΄ τρίμηνο του τρέχοντος έτους το ΑΕΠ, εποχικά διορθωμένο και σε σταθερές τιμές 2010, παρουσίασε μείωση κατά 0,9% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους και κατά 1,6% σε σχέση με το δ΄ τρίμηνο του 2019. Η αρνητική εικόνα κατά το α΄ τρίμηνο του 2020 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2019 οφείλεται κατά κύριο λόγο στην υποχώρηση της ιδιωτικής κατανάλωσης και των επενδύσεων. Αντίθετα, θετική ήταν η συμβολή της δημόσιας κατανάλωσης και των καθαρών εξαγωγών.

Σύμφωνα με τους διαθέσιμους δείκτες προσδοκιών και οικονομικής συγκυρίας, η οικονομική δραστηριότητα αναμένεται να περιοριστεί σημαντικά το β΄ τρίμηνο, αλλά και στο σύνολο του έτους. Επιπλέον, η εκδήλωση της πανδημίας του κορωνοϊού διέκοψε τη θετική πορεία των δημόσιων οικονομικών το 2019, λόγω της αναγκαίας λήψης έκτακτων δημοσιονομικών μέτρων για την ανάσχεση των αρνητικών επιπτώσεων της υγειονομικής κρίσης στην οικονομική δραστηριότητα.

Παρά τις αρνητικές επιπτώσεις της πανδημίας στο χρηματοπιστωτικό τομέα, η συμπερίληψη των ελληνικών ομολόγων στο έκτακτο πρόγραμμα αγοράς τίτλων της ΕΚΤ ενισχύει την εμπιστοσύνη των αγορών προς την ελληνική οικονομία

Οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες που επικράτησαν το 2019 ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές, αντανακλώντας και τις αναβαθμίσεις του αξιόχρεου της ελληνικής οικονομίας, ενώ παρέμειναν διευκολυντικές και στις αρχές του 2020. Ωστόσο, η ραγδαία επιδείνωση των διεθνών χρηματοπιστωτικών συνθηκών από τα μέσα Φεβρουαρίου του 2020, λόγω των εντεινόμενων ανησυχιών των επενδυτών για τις επιπτώσεις της πανδημίας, επέφερε αναπόφευκτα άνοδο των αποδόσεων των ελληνικών κρατικών, αλλά κυρίως των εταιρικών, ομολόγων και μεγάλη πτώση στις τιμές των μετοχών. Μετά την ανακοίνωση των μέτρων στήριξης από τις κεντρικές τράπεζες και τις κυβερνήσεις των ανεπτυγμένων οικονομιών, οι επιπτώσεις της αναταραχής στις τιμές και τις αποδόσεις μετοχών και ομολόγων περιορίστηκαν.

Η Ελλάδα επωφελήθηκε από τις αποφάσεις που έλαβε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την πανδημία αναφορικά με τη χορήγηση παρέκκλισης (waiver) για τους τίτλους που εκδίδει το Ελληνικό Δημόσιο από τα κριτήρια επιλεξιμότητας του Ευρωσυστήματος: α) ως προς την αγορά τους στο έκτακτο λόγω πανδημίας πρόγραμμα αγοράς τίτλων της ΕΚΤ και β) την αποδοχή τους ως εξασφαλίσεων για την παροχή ρευστότητας από το Ευρωσύστημα στις ελληνικές εμπορικές τράπεζες. Η στήριξη αυτή προς την Ελλάδα συνέβαλε ώστε να συνεχιστεί η επιτυχής πρόσβαση του Ελληνικού Δημοσίου στις αγορές κεφαλαίων, επιβεβαιώνοντας την εμπιστοσύνη των αγορών στην ελληνική οικονομία, παρά τις συνθήκες αυξημένης αβεβαιότητας σχετικά με τις επιπτώσεις της πανδημίας στην πραγματική οικονομία.

Προβλέψεις για ισχυρή ανάκαμψη το 2021

Στις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί με την πανδημία και την αλλαγή του διεθνούς περιβάλλοντος, οι μακροοικονομικές προβλέψεις υπόκεινται σε μεγάλη αβεβαιότητα. Για το λόγο αυτό, η Τράπεζα της Ελλάδος έχει εκπονήσει ένα βασικό και δύο εναλλακτικά σενάρια, το ένα πιο ήπιο και το άλλο πιο δυσμενές σε σχέση με το βασικό σενάριο.

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Τράπεζας της Ελλάδος, η οικονομική δραστηριότητα εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει σημαντικά το 2020, καταγράφοντας ρυθμό μεταβολής -5,8%. Το 2021 η οικονομική δραστηριότητα εκτιμάται ότι θα ανακάμψει και θα αυξηθεί με ρυθμό 5,6%, ενώ το 2022 θα σημειώσει αύξηση 3,7%. Σύμφωνα με το ήπιο σενάριο, το οποίο υποθέτει μια πιο σύντομη μεταβατική περίοδο προς την κανονικότητα, το ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 4,4% το 2020 και θα αυξηθεί κατά 5,8% και 3,8% το 2021 και το 2022 αντίστοιχα. Σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο, το οποίο συνδέεται με μια ενδεχόμενη αναζωπύρωση του κορωνοϊού, οι συνέπειες της πανδημίας αναμένεται να είναι πιο έντονες και με μεγαλύτερη διάρκεια και η ανάκαμψη της οικονομίας θα είναι βραδύτερη: το ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 9,4% το 2020, ενώ θα αυξηθεί κατά 5,7% το 2021 και 4,5% το 2022.

Η ιδιωτική κατανάλωση, στο βασικό σενάριο, αναμένεται να μειωθεί το 2020, εξαιτίας της αύξησης του ποσοστού της ανεργίας και της επιδείνωσης του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος. Μεσοπρόθεσμα, και καθώς οι συνθήκες στην αγορά εργασίας θα βελτιώνονται, η ιδιωτική κατανάλωση αναμένεται ότι θα συμβάλει θετικά στην οικονομική δραστηριότητα. Οι επενδύσεις εκτιμάται ότι θα επηρεαστούν αρνητικά από την πανδημία, την αύξηση της αβεβαιότητας και την προσωρινή αναβολή επενδυτικών αποφάσεων, ενώ θα ενισχυθούν σημαντικά κατά την περίοδο 2021-2022, στηριζόμενες τόσο στις ιδιωτικές πρωτοβουλίες όσο και στις δημόσιες επενδύσεις.

Οι εξαγωγές αγαθών αναμένεται να μειωθούν το 2020, επηρεαζόμενες από την υποχώρηση της εξωτερικής ζήτησης, ως απόρροια της μεγάλης επιδείνωσης του διεθνούς περιβάλλοντος. Οι τουριστικές εισπράξεις αναμένεται να σημειώσουν πολύ μεγάλη μείωση το 2020, καθώς τα μέτρα περιορισμού της διασποράς του κορωνοϊού πλήττουν ιδιαιτέρως τους κλάδους εκείνους που σχετίζονται με την παροχή τουριστικών υπηρεσιών, ενώ αναμένεται και μείωση της ζήτησης για το τουριστικό προϊόν. Οι ναυτιλιακές εισπράξεις θα επηρεαστούν αρνητικά από την κάμψη της παγκόσμιας οικονομίας και την υποχώρηση του διεθνούς εμπορίου. Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αναμένεται να αυξηθούν με υψηλούς ρυθμούς τα επόμενα δύο χρόνια σε συνάρτηση με την ανάκαμψη της εξωτερικής ζήτησης και τη βελτίωση της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας. Τέλος, οι εισαγωγές θα ακολουθήσουν την πορεία της εγχώριας ζήτησης και των εξαγωγών καθ’ όλη την περίοδο πρόβλεψης.

Ο πληθωρισμός με βάση τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή εκτιμάται ότι θα καταγράψει αρνητικό ετήσιο ρυθμό το 2020, κυρίως λόγω της πτωτικής πορείας των διεθνών τιμών του πετρελαίου αλλά και των υπηρεσιών, ενώ θα αυξηθεί ελαφρώς έως το τέλος της περιόδου πρόβλεψης. Ο πυρήνας του πληθωρισμού αναμένεται να κινηθεί σε επίπεδα κοντά στο μηδέν ή και οριακά κάτω από το μηδέν το τρέχον έτος, ενώ έως το 2022 εκτιμάται ότι θα σημειώσει θετικό, αλλά χαμηλό ρυθμό.

Η δέσμη δημοσιονομικών μέτρων περιλαμβάνει προσωρινού χαρακτήρα στοχευμένες παρεμβάσεις, προκειμένου να περιοριστούν οι δυσμενείς επιπτώσεις της πανδημίας στην πραγματική οικονομία, χωρίς όμως να δημιουργηθούν μόνιμα πρωτογενή ελλείμματα που θα επηρέαζαν αρνητικά τη μεσοπρόθεσμη δυναμική του δημόσιου χρέους

Τα έκτακτα επεκτατικά δημοσιονομικά μέτρα που ελήφθησαν για την ανάσχεση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας του κορωνοϊού, σε συνδυασμό με την κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας και των δημόσιων εσόδων, αναμένεται να προκαλέσουν επιδείνωση του πρωτογενούς αποτελέσματος της γενικής κυβέρνησης και του χρέους έναντι των προβλέψεων του Προϋπολογισμού. Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Τράπεζας της Ελλάδος, το πρωτογενές αποτέλεσμα της γενικής κυβέρνησης εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε έλλειμμα 2,9% του ΑΕΠ το 2020, εξαιτίας της απότομης επιδείνωσης της οικονομικής δραστηριότητας, όπως προβλέπεται από την Τράπεζα της Ελλάδος, και των δημοσιονομικών παρεμβάσεων που είχαν θεσμοθετηθεί μέχρι τα τέλη Μαΐου.

Οι προβλέψεις υπόκεινται σε σημαντικούς κινδύνους και αβεβαιότητες

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος σχετίζεται με τυχόν αναζωπύρωση της πανδημίας του κορωνοϊού. Επίσης, η αναμενόμενη αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων ως απόρροια της προβλεπόμενης ύφεσης θα περιόριζε την παροχή χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, καθυστερώντας την ανάκαμψη των επενδύσεων και της οικονομικής δραστηριότητας. Οι παράγοντες αυτοί θα οδηγούσαν σε επιβράδυνση της ανάκαμψης, σε σημαντική επιδείνωση των δημοσιονομικών μεγεθών και σε εκ νέου αύξηση του ήδη πολύ υψηλού δημόσιου χρέους. Επιπλέον, μια επιδείνωση της προσφυγικής κρίσης θα μπορούσε να έχει αρνητικές επιπτώσεις στον τουρισμό. Μια πιο θετική του αναμενομένου έκβαση σχετίζεται με την ταχύτερη υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και ιδιωτικοποιήσεων.

Οι κίνδυνοι που προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον συνδέονται με μια πιο αδύναμη της αναμενόμενης ανάκαμψη της παγκόσμιας και της ευρωπαϊκής οικονομίας, λόγω μιας νέας έξαρσης της πανδημίας του κορωνοϊού, καθώς και με μια επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Το περιεχόμενο και ο χρόνος σύναψης της συμφωνίας για τη μελλοντική σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρωπαϊκή Ένωση συνιστούν μια επιπλέον αβεβαιότητα. Η ταχύτερη πρόοδος της ιατρικής επιστήμης ως προς την αντιμετώπιση του κορωνοϊού θα μείωνε την αβεβαιότητα και θα επιτάχυνε την ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας.

Η πορεία ανάκαμψης της κερδοφορίας των τραπεζών ανακόπηκε από την πανδημία – Κεφαλαιακή επάρκεια και μεσοπρόθεσμες προκλήσεις

Οι τράπεζες εμφάνισαν κέρδη προ φόρων ύψους 18 εκατ. ευρώ για το α΄ τρίμηνο του 2020, μειωμένα κατά 87% σε σύγκριση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2019. Όσον αφορά την κεφαλαιακή επάρκεια, με στοιχεία Μαρτίου 2020, τόσο ο Δείκτης Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών (Common Equity Tier 1 – CET1) όσο και ο Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας σε ενοποιημένη βάση παρέμειναν σε επίπεδα (14,5% και 16,1% αντίστοιχα) υψηλότερα των εποπτικών απαιτήσεων. Ενσωματώνοντας την πλήρη επίδραση του Διεθνούς Προτύπου Χρηματοοικονομικής Αναφοράς 9 (ΔΠΧΑ 9), ο δείκτης CET1 διαμορφώνεται σε 12,1% και ο Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας σε 13,8%. Ωστόσο, πάνω από το ήμισυ των κεφαλαίων των τραπεζών αντιστοιχεί σε αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση. Το ποσοστό της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης στα συνολικά κεφάλαια των τραπεζών εκτιμάται ότι θα αυξηθεί στο πλαίσιο της υφιστάμενης στρατηγικής για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια συνέχισαν να υποχωρούν – αναμένεται όμως να αντιστραφεί αυτή η τάση εξαιτίας της πανδημίας

Σύμφωνα με τα προσωρινά εποπτικά στοιχεία Μαρτίου 2020, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (ΜΕΔ) διαμορφώθηκαν σε 60,9 δισεκ. ευρώ, μειωμένα κατά 7,6 δισεκ. ευρώ (ή 11,1%) συγκριτικά με το τέλος Δεκεμβρίου του 2019 και κατά 46,3 δισεκ. ευρώ έναντι του Μαρτίου του 2016, οπότε είχε καταγραφεί και το υψηλότερο επίπεδο ΜΕΔ.

Ο λόγος των ΜΕΔ προς το σύνολο των δανείων παρέμεινε το Μάρτιο του 2020 σε υψηλό επίπεδο (37,4%), εντούτοις μειώθηκε για πρώτη φορά μετά από αρκετά έτη σε επίπεδα κάτω του 40% σε ατομική βάση. Το ποσοστό κάλυψης ΜΕΔ από προβλέψεις παρέμεινε σχεδόν σταθερό στο 43,6%. Εκτιμάται ότι ο εν λόγω δείκτης είναι χαμηλότερος από ό,τι θα αναμενόταν για ένα τραπεζικό κλάδο με σημαντικά προβλήματα ποιότητας ενεργητικού.

Οι εξελίξεις στο μέτωπο της πανδημίας άλλαξαν τις συνθήκες, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να έχουν αναθεωρήσει τα σχέδια υλοποίησης τιτλοποιήσεων σε σχέση με το χρονικό ορίζοντα και την περίμετρο δανείων, γεγονός που θα καθυστερήσει την περαιτέρω αποκλιμάκωση του υψηλού αποθέματος των ΜΕΔ. Ταυτόχρονα, παρά τα θετικά μέτρα που έχουν ληφθεί από την πολιτεία και τις τράπεζες, αναμένεται εισροή νέων ΜΕΔ, ιδίως από τις αρχές του επόμενου έτους. Το ύψος της νέας γενιάς ΜΕΔ θα εξαρτηθεί από το μέγεθος της ύφεσης και την αύξηση της ανεργίας το τρέχον έτος, καθώς και την επακόλουθη ανάκαμψη.

Προκλήσεις

Η πανδημία του κορωνοϊού αναμένεται να επιδεινώσει σημαντικά κάποια από τα προβλήματα (το υψηλό δημόσιο χρέος, το υψηλό ποσοστό ανεργίας, το υψηλό ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων και το μεγάλο επενδυτικό κενό) που κληροδότησε στην Ελλάδα η κρίση χρέους της δεκαετίας του 2010. Τα προβλήματα αυτά προστίθενται στις προκλήσεις που αντιμετώπιζε ήδη η ελληνική οικονομία και οι οποίες περιορίζουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της: τη χαμηλή διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα, τον αργό ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας, το υψηλό επίπεδο φοροδιαφυγής, τη φυγή ανθρώπινου δυναμικού υψηλής εξειδίκευσης στο εξωτερικό, την κλιματική αλλαγή και το κόστος μετάβασης σε πιο καθαρές μορφές ενέργειας, τη μεταναστευτική-προσφυγική κρίση, την προβλεπόμενη δημογραφική επιδείνωση λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και τη μεγάλη αρνητική καθαρή διεθνή επενδυτική θέση της Ελλάδος.

Προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και την επιτάχυνση της ανάκαμψης

Για την επιτυχή αντιμετώπιση των προκλήσεων και την επαναφορά της οικονομίας στην αναπτυξιακή τροχιά των τελευταίων ετών, κρίσιμες θεωρούνται, σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι εξής πρωτοβουλίες:

(α) Η αποτελεσματική και ευρεία αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και των εθνικών δημοσιονομικών πόρων ώστε να μεγιστοποιηθεί η επίδρασή τους στην οικονομική δραστηριότητα και να ελαχιστοποιηθεί το δημοσιονομικό κόστος.

(β) Η συνέχιση της παροχής άμεσων ενισχύσεων και φορολογικών και ασφαλιστικών διευκολύνσεων σε επιχειρήσεις και κλάδους που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση, προκειμένου οι επιπτώσεις της κρίσης να μην καταστούν μόνιμες.

(γ) Η ενίσχυση του δημόσιου συστήματος υγείας και της πολιτικής προστασίας, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο αναζωπύρωσης της υγειονομικής κρίσης.

(δ) Η ταχεία ανάταξη, σε συνδυασμό βέβαια με την προστασία της δημόσιας υγείας, της οικονομικής δραστηριότητας – και ιδιαίτερα της τουριστικής, η εξέλιξη της οποίας δεν συνδέεται μόνο με τις ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης, αλλά και με εξωτερικούς παράγοντες.

Μεσοπρόθεσμα, θα πρέπει να αναληφθούν πρόσθετες πρωτοβουλίες με στόχο:

• Να αποκατασταθεί η δημοσιονομική σταθερότητα και να μετριαστεί η επίπτωση των έκτακτων μέτρων αντιμετώπισης της πανδημίας στη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους. Παράλληλα, θα πρέπει να διατηρηθεί το υψηλό ταμειακό απόθεμα της γενικής κυβέρνησης ώστε να μη διαταραχθεί η ικανότητα αναχρηματοδότησης των μεσομακροπρόθεσμων δανειακών αναγκών του Ελληνικού Δημοσίου και να αποφευχθεί μια πιθανή αύξηση του κινδύνου αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους στις αγορές κεφαλαίων.

• Να στηριχθούν οι τράπεζες ώστε να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του αύριο, που αφορούν την ψηφιακή τεχνολογία και, κυρίως, τη χρηματοδότηση δυναμικών κλάδων και επιχειρήσεων. Αυτό απαιτεί, κατά προτεραιότητα, την άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων και της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης (DTC). Είναι επιτακτική ανάγκη σύντομα να υλοποιηθούν λύσεις για την αντιμετώπιση όχι μόνο του υψηλού υφιστάμενου υπολοίπου των ΜΕΔ, αλλά και την πολύ πιθανή καταγραφή και νέων ΜΕΔ λόγω της επίπτωσης της πανδημίας. Μια τέτοια λύση είναι η δημιουργία εταιρίας διαχείρισης προβληματικών στοιχείων ενεργητικού (Asset Management Company), η οποία θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το σχέδιο “Ηρακλής”, θα αναλάβει τη διάθεση μέρους των ΜΕΔ, ενώ θα αντιμετωπίζει και το πρόβλημα της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης. Η Τράπεζα της Ελλάδος επεξεργάζεται ένα σχήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

• Να τονωθεί η δημόσια και ιδιωτική επενδυτική δραστηριότητα με αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων. Προς το σκοπό αυτό θα πρέπει να ενισχυθούν οι δημόσιες επενδύσεις για την αναβάθμιση των δημόσιων υποδομών, να στηριχθούν οι επενδυτικές πρωτοβουλίες με υψηλή προστιθέμενη αξία, αλλά και να προσαρμοστεί το πρόγραμμα των ιδιωτικοποιήσεων στις νέες, μετά την πανδημία, συνθήκες. Ταυτόχρονα, οι συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) για την ενίσχυση των υποδομών, ειδικότερα στον τομέα της ψηφιακής υγείας και εκπαίδευσης, αποκτούν ενδεχομένως νέο περιεχόμενο μετά την εμπειρία της πανδημίας.

• Να διαφυλαχθεί η κυβερνητική δέσμευση και αξιοπιστία ως προς την εφαρμογή του μεταρρυθμιστικού προγράμματος. Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην ολοκλήρωση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων με ισχυρά πολλαπλασιαστικά οφέλη στην οικονομική δραστηριότητα και στην ενίσχυση του δυνητικού προϊόντος. Προς αυτή την κατεύθυνση θα μπορούσαν να συμβάλουν δράσεις σχετικές με: (α) τη στοχευμένη μείωση της φορολογίας και ιδιαίτερα των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, (β) την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, (γ) τη βελτίωση της ποιότητας της διακυβέρνησης στο δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, (δ) την αναβάθμιση των συστημάτων υγείας και εκπαίδευσης και (ε) τον εξορθολογισμό των δημόσιων δαπανών με ανακατανομή πόρων σε αναπτυξιακές δράσεις.

• Να ενισχυθεί η μετάβαση σε ένα βιώσιμο πρότυπο οικονομικής ανάπτυξης, αξιοποιώντας τους πόρους του νέου μέσου ανάκαμψης “Next Generation EU”. Το πρότυπο αυτό θα ανταποκρίνεται στις προκλήσεις του ψηφιακού μετασχηματισμού, θα ενσωματώνει τις αρχές της πράσινης και κυκλικής οικονομίας και θα βασίζεται στη συνεχή επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Αυτό προϋποθέτει την αποφασιστική και ταχεία εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που αφορούν μεταξύ άλλων την αποτελεσματικότερη λειτουργία και τη μείωση της γραφειοκρατίας στο δημόσιο τομέα, ιδιαίτερα στους τομείς της υγείας, της παιδείας, της απονομής δικαιοσύνης και της ψηφιακής διακυβέρνησης. Eπίσης, απαιτείται η υιοθέτηση πολιτικών που ενθαρρύνουν την έρευνα και την καινοτομία, διευκολύνουν τη διάχυση της τεχνολογίας, ενισχύουν την επιχειρηματικότητα και προωθούν τον ψηφιακό μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης. Επισημαίνεται ότι, κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των μέτρων περιορισμού λόγω του κορωνοϊού, έγιναν ψηφιακά άλματα, όπως η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και η ηλεκτρονική εξυπηρέτηση των πολιτών, που ταχύτατα εφαρμόστηκε από τις δημόσιες υπηρεσίες, αλλά και η εκτεταμένη τηλεργασία στον ιδιωτικό και το δημόσιο τομέα.

• Να αποφευχθεί μια μόνιμη αύξηση της ανεργίας. Για τη στήριξη της αγοράς εργασίας και των επιχειρήσεων θα χρειαστούν πρόσθετες ενεργητικές πολιτικές, με αξιοποίηση του μηχανισμού ενίσχυσης της απασχόλησης ΣΥΝ-ΕΡΓΑΣΙΑ, ώστε να στηριχθούν οι κλάδοι που επηρεάστηκαν περισσότερο μέσω της παροχής κινήτρων στις επιχειρήσεις για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας και την ενίσχυση του εισοδήματος των εργαζομένων. Παράλληλα, πρέπει να συνεχιστούν τα μέτρα προστασίας των ανέργων, ιδίως των μακροχρόνια ανέργων.

* * *

Με το ξέσπασμα της πανδημίας, η κυβέρνηση έλαβε, χωρίς καθυστέρηση, μέτρα περιορισμού των δραστηριοτήτων της οικονομικής και κοινωνικής ζωής με αποτέλεσμα, έως τώρα, οι υγειονομικές επιπτώσεις να είναι συγκριτικά μικρές. Η επιτυχής διαχείριση της υγειονομικής κρίσης ενίσχυσε την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος και ανέδειξε τη σημασία τόσο της ατομικής όσο και της συλλογικής ευθύνης στην οργάνωση και λειτουργία της κοινωνίας και της οικονομίας.

Τα μέτρα περιορισμού, παρότι συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας του πληθυσμού, έχουν υψηλό οικονομικό κόστος βραχυπρόθεσμα. Τα δημοσιονομικά μέτρα που ελήφθησαν από την κυβέρνηση για τη στήριξη της οικονομίας και οι εκτεταμένες δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της ΕΚΤ και των λοιπών ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων αναμένεται να αντισταθμίσουν, έως ένα βαθμό, τις αρνητικές επιπτώσεις του κορωνοϊού στην ανάπτυξη και την απασχόληση το 2020 και να οδηγήσουν σε ανάκαμψη της οικονομίας το 2021.

Για να αντιμετωπιστούν όμως οι υπάρχουσες και μελλοντικές προκλήσεις, θα πρέπει, επενδύοντας στη νέα σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολιτών, να συνεχιστεί η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων που έχει ανάγκη η χώρα. Παράλληλα, θα πρέπει να διασφαλιστεί, μεσοπρόθεσμα, η διατήρηση υγιούς δημοσιονομικής θέσης με πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης, προκειμένου να αποτραπεί η αύξηση του κόστους αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους στις αγορές κεφαλαίων και να διαφυλαχθεί η βιωσιμότητά του.

Εν κατακλείδι, η υγειονομική κρίση, παρά τις ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις της για την κοινωνία και την οικονομία, αποτελεί μια αξιοσημείωτη ευκαιρία για να προωθηθούν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις ώστε η Ελλάδα να προχωρήσει προς τη νέα ψηφιακή εποχή, αντιμετωπίζοντας παράλληλα και τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Ταυτόχρονα, η πρόσφατη κρίση (όπως και η κρίση χρέους που οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές, για παράδειγμα στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας και του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού) είναι μια ευκαιρία για να πραγματοποιήσει η Ευρώπη ακόμη ένα σημαντικό βήμα προς την οικονομική ολοκλήρωση.

Το πλήρες κείμενο της Έκθεσης είναι διαθέσιμο εδώ.

Τον κώδωνα του κινδύνου για μια πιθανή σύρραξη μεταξύ της Αιγύπτου και της Τουρκίας κρούει η πρεσβεία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην Ουάσιγκτον με αφορμή τις τελευταίες κινήσεις της Άγκυρας στη Λιβύη.

Σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που εστάλη στο πολιτικό προσωπικό του Κογκρέσου από το «δεξί χέρι» του πρέσβη για θέματα λόμπι, την Χαγκίρ Ελαγουάντ, τονίζεται ότι είναι ορατός ο κίνδυνος μιας άμεσης στρατιωτικής αντιπαράθεσης, εάν δεν ελεγχθούν οι ενέργειες της Τουρκίας στη Λιβύη.

Σύμφωνα με την ανάλυση των Εμιράτων, η Τουρκία επιδιώκει σκόπιμα να παρασύρει την Αίγυπτο σε μια εμπλοκή στη Λιβύη και ως εκ τούτου η δημόσια προειδοποίηση που έστειλε ο αιγύπτιος πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Όπως μάλιστα αποκαλύπτει η Χαγκίρ Ελαγουάντ, τα Εμιράτα υπολογίζουν ότι η Τουρκία έχει εισαγάγει 15.200 τρομοκράτες και εξτρεμιστές από τη Συρία στη Λιβύη.

«Εδώ και αρκετούς μήνες κάναμε ό,τι μπορούμε για να εμποδίσουμε την Αίγυπτο να εισέλθει στο σκηνικό της Λιβύης. Η Τουρκία συνέχισε να πιέζει και να προκαλεί κοντά στη Σύρτη και έχει αναπτύξει πολεμικά πλοία στα ανοικτά των ακτών.

Η ανάλυσή μας είναι ότι αυτό γίνεται σκόπιμα με σκοπό να δελεάσει την Αίγυπτο να εισέλθει (στη Λιβύη), κάτι που αυτή τη στιγμή η Αίγυπτος το εξετάζει σοβαρά. Εάν συμβεί αυτό, πολλές χώρες της περιοχής θα συνταχθούν με την Αίγυπτο είτε σε στρατιωτικό είτε σε πολιτικό επίπεδο είτε και στα δύο. Αν κάποιος πιστεύει ότι η Λιβύη είναι τώρα χαοτική, αυτή (η εξέλιξη) θα την κάνει 100 φορές χειρότερη. Εάν δεν ελεγχθούν οι ενέργειες της Τουρκίας στη Λιβύη, τα πράγματα θα μπορούσαν εύκολα να οδηγηθούν από το κακό στο χειρότερο», τονίζει η Χαγκίρ Ελαγουάντ.

Τέλος, στο μήνυμα επισημαίνεται ότι τα Εμιράτα έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Αίγυπτος είναι αποφασισμένη να αποτρέψει μια χώρα που στηρίζεται από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα να αποκτήσει επιρροή στα σύνορα της, καθώς κάτι τέτοιο εκλαμβάνεται από το Κάιρο ως υπαρξιακή απειλή. Μάλιστα η Χαγκίρ Ελαγουάντ υποστήριξε ότι η αντίδραση της Αιγύπτου είναι αντίστοιχη με αυτή που θα είχαν οι ΗΠΑ, εάν η Κίνα προσπαθούσε να εντάξει τον Καναδά υπό τη σφαίρα επιρροής της ή η Ρωσία να ελέγξει το Μεξικό.

«Οι αρχηγοί των κυβερνήσεων Ελλάδας και Τουρκίας μιλούν ξανά» είναι ο τίτλος δημοσιεύματος στο Spiegel Online αναφορικά με την τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν μετά από καιρό ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Ταγίπ Ερντογάν, κάνοντας λόγο για «ενδείξεις χαλάρωσης» στις μεταξύ τους σχέσεις. «Επί μήνες επικρατούσε σιωπή μεταξύ των κυβερνήσεων. Αλλά πλέον υπάρχει ελπίδα ότι οι δύο πλευρές προσεγγίζουν η μια την άλλη. Τουλάχιστον οι δύο αρχηγοί κυβερνήσεων μιλούν ξανά. ‘Για να διατηρηθούν οι δίαυλοι επικοινωνίας’ ανέφερε δήλωση από την Αθήνα. Συνομίλησαν για τις συνέπειες της πανδημίας και για τον τουρισμό.»

Το Spiegel στη συνέχεια κάνει αναδρομή στη δύσκολη πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων τους τελευταίους μήνες: «Τους τελευταίους μήνες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις επικρατούσε πολικό ψύχος. Ισχυρές δυνάμεις του ναυτικού και από τις δύο χώρες περιπολούν στην ανατολική Μεσόγειο. Στον αέρα γίνονται εικονικές αερομαχίες μεταξύ ελληνικών και τουρκικών μαχητικών αεροσκαφών. Η τουρκική πολεμική αεροπορία πετά σχεδόν καθημερινά σε χαμηλό υψόμετρο πάνω από ελληνικά νησιά. Oι δύο χώρες του ΝΑΤΟ εδώ και δεκαετίες ερίζουν για κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο και πιθανολογούν ότι υπάρχουν πλούσια αποθέματα φυσικού αερίου στην ανατολική Μεσόγειο νότια της Κρήτης». Το Spiegel αναφέρεται επίσης και στα γεγονότα στον Έβρο υπενθυμίζοντας: «Τον Μάρτιο ο Ερντογάν είχε διαμηνύσει ότι τα σύνορα με την Ελλάδα και την ΕΕ ήταν ανοιχτά. Χιλιάδες άνθρωποι τότε πήραν το δρόμο για τη Δύση. Οι ελληνικές δυνάμεις ασφαλείας τους εμπόδισαν να εισέλθουν στην ΕΕ. Εκείνη την περίοδο η επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ευχαρίστησε τους Έλληνες επειδή ήταν η ‘ευρωπαϊκή ασπίδα’. Στα ελληνοτουρκικά σύνορα επαναλαμβάνονται ακόμη σκανδαλώδη γεγονότα.»

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επέκρινε έντονα σήμερα τον τρόπο που η Αυστρία χειρίστηκε τις διαδηλώσεις που πραγματοποίησαν Κούρδοι στη Βιένη, οι οποίοι σύμφωνα με το υπουργείο συνδέονται με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK).

Σύμφωνα με την αυστριακή αστυνομία, την προηγούμενη εβδομάδα πραγματοποιήθηκαν μικρές διαδηλώσεις Κούρδων, τις οποίες προσπάθησαν να διαλύσουν Τούρκοι εθνικιστές οι οποίοι διοργάνωσαν αντιδιαδηλώσεις, ρίχνοντας πέτρες και πυροτεχνήματα. Η αστυνομία ανακοίνωσε ότι προχώρησε σε τρεις συλλήψεις και ότι μία άλλη διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο ήταν ειρηνική.

«Ο πρεσβευτής της Αυστρίας στην Άγκυρα θα κληθεί στο υπουργείο μας και θα ενημερωθεί για τις ανησυχίες μας για τις τέσσερις ημέρες των διαδηλώσεων και τη χρήση βίας εναντίον νεαρών Τούρκων από τις αυστριακές δυνάμεις ασφαλείας», επεσήμανε το υπουργείο.

Εξάλλου το υπουργείο καταδίκασε «τη σκληρή επέμβαση» των αυστριακών δυνάμεων ασφαλείας, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να τραυματιστούν νέοι τουρκικής καταγωγής και να υποστούν ζημιές κάποια καταστήματα που ανήκουν στην τουρκική κοινότητα.

Ο Αυστριακός καγκελάριος Σεμπάστιαν Κουρτς επεσήμανε χθες Κυριακή στο Twitter: «Δεν θέλουμε να βλέπουμε εικόνες βίας στους δρόμους της Αυστρίας, κυρίως στη Βιένη, και δεν θα επιτρέψουμε να εισαχθούν στην Αυστρία συγκρούσεις από την Τουρκία!». Το αυστριακό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε στη διάρκεια του Σαββατοκύριακου ότι θα καλέσει σήμερα τον Τούρκο πρεσβευτή για συνομιλίες.

Το αιγυπτιακό υπουργείο Άμυνας υπέγραψε συμφωνία με την εταιρεία Uralvagonzavod (UVZ) της Ρωσίας και τον οργανισμό εξαγωγής όπλων Rosoboronexport για άδεια κατασκευής 500 τεθωρακισμένων T-90MS, ανέφεραν αιγυπτιακά ΜΜΕ μέσα στο σαββατοκύριακο, επικαλούμενα πηγές στον αμυντικό κλάδο.

Ωστόσο δεν προβλέπεται πως τα αιγυπτιακά Τ-90MS θα κατασκευάζονται πλήρως σε αιγυπτιακό έδαφος αλλά μάλλον σημαντικά τμήματα θα φτάνουν στη χώρα προκατασκευασμένα στη ρωσική γραμμή παραγωγής και θα συναρμολογούνται σε αιγυπτιακό έδαφος. Αυτό θα μειώσει και τον χρόνο ολοκλήρωσης και παράδοσης των οχημάτων στον αιγυπτιακό στρατό.

Το T-90MS είναι η τελευταία εξαγωγική έκδοση του τρίτης γενεάς άρματος Τ-90. Ενσωματώνει σημαντικές βελτιώσεις στους τομείς του οπλισμού, σύγχρονο σύστημα ελέγχου πυρός, θωράκιση που συνδυάζει παθητική προστασία από χάλυβα και συνθετικά υλικά και υψηλή κινητικότητα. Είναι ικανό να μάχεται σε συνθήκες ημέρα ή νύχτας, με κάθε καιρό και σε κάθε περιβάλλον επιχειρήσεων.