Τραμπ και Νετανιάχου πίστευαν πως η νίκη επί του Ιράν θα αναδιαμόρφωνε τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η πραγματικότητα εξελίσσεται διαφορετικά, εκτιμά ανάλυση του BBC. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεν έχει ηττηθεί, και ο κίνδυνος πλέον είναι μια μακρόχρονη, εξουθενωτική κρίση που θα κινείται μεταξύ έντασης και ανοιχτής σύγκρουσης, επισημάινεται στο σχετικό δημοσίευμα.

Το ιρανικό καθεστώς αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτικό απ’ ό,τι είχαν υπολογίσει ο Τραμπ και ο Νετανιάχου. Οι εκτιμήσεις τους αποδείχθηκαν λανθασμένες και πλέον έχουν χάσει τον έλεγχο των συνεπειών των επιλογών τους.

Η πιο πρόσφατη εξέλιξη είναι η κατάρριψη του αμερικανικού ελικοπτέρου Apache από το Ιράν. Το γεγονός αυτό υπενθυμίζει ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει τη δυνατότητα να προκαλεί πλήγματα στις ΗΠΑ και παραμένει αμετακίνητη στην επιδίωξή της να εξέλθει από τον πόλεμο ενισχυμένη. Για την ιρανική ηγεσία, η «νίκη» ταυτίζεται με την επιβίωση και την ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος, μέσω της αναγνώρισης του ελέγχου της στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους πιο στρατηγικούς θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου.

Ο πρόεδρος και οι στρατηγοί του επιχειρούν να καθορίσουν προσεκτικά την απάντησή τους στην απώλεια του ελικοπτέρου, επιδιώκοντας να δείξουν ότι δεν μπορούν να εκβιαστούν, αλλά ταυτόχρονα να διατηρήσουν τη δύσκολη και μέχρι στιγμής άκαρπη διπλωματική διαδικασία. Το πλήρωμα του Apache επέζησε· αν είχε σκοτωθεί, η αντίδραση θα ήταν πιθανότατα πολύ σκληρότερη.

Ο Τραμπ επενδύει σε μια συμφωνία με το Ιράν για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την έναρξη μακροπρόθεσμων διαπραγματεύσεων για τα κρίσιμα ζητήματα, ξεκινώντας από τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου και τα ευρύτερα πυρηνικά σχέδια της Τεχεράνης.

Ο πόλεμος είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ και ο Τραμπ αναζητά έναν τρόπο εξόδου που θα μπορέσει να παρουσιάσει ως νίκη – κάτι που αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολο.

Η ψευδαίσθηση της γρήγορης νίκης
Ο Τραμπ και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, βιώνουν ένα παλιό μάθημα: είναι πολύ πιο εύκολο να ξεκινήσεις έναν πόλεμο παρά να τον τελειώσεις με σαφή νίκη.

Όταν οι δύο ηγέτες οδήγησαν τις χώρες τους σε πόλεμο με το Ιράν, την τελευταία ημέρα του Φεβρουαρίου, απηύθυναν βιντεοσκοπημένα μηνύματα, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι βρισκόταν προ των πυλών μια ιστορική αλλαγή. Θεώρησαν ότι το καθεστώς που κυβερνά το Ιράν από το 1979 βρισκόταν κοντά στην πτώση του.

Από το θέρετρο Mar-a-Lago στη Φλόριντα, ο Τραμπ επανέλαβε την υπόσχεση που είχε δώσει στους αντιπάλους του ιρανικού καθεστώτος: “η βοήθεια είναι καθ’ οδόν”. Στο μήνυμά του διακήρυξε: “Στον υπέροχο και περήφανο λαό του Ιράν, λέω απόψε ότι η ώρα της ελευθερίας σας πλησιάζει…”.

Το επόμενο πρωί, ο Νετανιάχου μίλησε από την ταράτσα του υπουργείου Άμυνας στο Τελ Αβίβ, δηλώνοντας με αυτοπεποίθηση: “Αυτή η συμμαχία δυνάμεων μας επιτρέπει να κάνουμε αυτό που λαχταρούσα να κάνω εδώ και 40 χρόνια…”.

Η στρατηγική που απέτυχε
Σε όλη την πολιτική του διαδρομή, ο Νετανιάχου υποστήριζε ότι η κύρια απειλή για το Ισραήλ προέρχεται από το Ιράν και όχι από τους Παλαιστινίους ή τους Άραβες γείτονες. Είχε αποτύχει να πείσει προηγούμενους Αμερικανούς προέδρους να επιτεθούν στην Τεχεράνη. Ο Τραμπ, όμως, ήταν διαφορετικός.

Για περισσότερα από δύο χρόνια, μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο Νετανιάχου διαβεβαίωνε τους πολίτες του ότι η στρατιωτική ισχύς, με τη στήριξη των ΗΠΑ, θα εξασφάλιζε ένα ασφαλέστερο μέλλον. Η διπλωματία, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν ήταν η λύση· η δύναμη ήταν.

Ωστόσο, όταν ο Τραμπ τού ζήτησε τη Δευτέρασ να ακυρώσει τα σχέδια επίθεσης στη Βηρυτό, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός εμφανίστηκε, όπως σχολίασε ο δημοσιογράφος Μπεν Κασπίτ, «σαν ξεφούσκωτο μπαλόνι». Η στρατηγική του, που βασίστηκε στη βία για την επιβολή περιφερειακής κυριαρχίας, έχει αποτύχει.

Η ανθεκτικότητα της Τεχεράνης
Ο Τραμπ περίμενε μια γρήγορη νίκη, έχοντας εντυπωσιαστεί από την πρόσφατη επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα. Ωστόσο, το Ιράν αποδείχθηκε διαφορετική υπόθεση. Παρά τις κυρώσεις, την οικονομική κρίση και την καταστολή των διαδηλώσεων, το καθεστώς επέδειξε αξιοσημείωτη αντοχή και αποφασιστικότητα.

Οι δύο ηγέτες υπερεκτίμησαν την αποτελεσματικότητα της στρατιωτικής ισχύος και υποτίμησαν τη βαθιά ριζωμένη ιδεολογία και την οργανωμένη δομή του ιρανικού κράτους, που έχει επιβιώσει δεκαετίες απειλών και πιέσεων.

Η νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή
Τα κράτη του Κόλπου, σύμμαχοι των ΗΠΑ και σε ορισμένες περιπτώσεις του Ισραήλ, έχουν υποστεί σοβαρά πλήγματα. Οι απώλειες δεν περιορίζονται στα έσοδα από το πετρέλαιο· η εικόνα σταθερότητας που προωθούσαν έχει κλονιστεί, αποθαρρύνοντας επενδυτές και τουρίστες.

Το ιρανικό καθεστώς θεωρεί ότι η επιβίωσή του και η ικανότητά του να «στραγγαλίζει» την παγκόσμια οικονομία μέσω του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ συνιστούν μακροπρόθεσμη αποτροπή έναντι των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Η νέα γενιά ηγετών στην Τεχεράνη εμφανίζεται ακόμη πιο ιδεολογική και έτοιμη να αναλάβει ρίσκα. Πιστεύουν ότι μόνο η αποφασιστική δράση μπορεί να αποτρέψει μελλοντικές επιθέσεις από τη Δύση.

Η σύνδεση Λιβάνου – Κόλπου
Κεντρικό στοιχείο της ιρανικής στρατηγικής είναι η σύνδεση του πολέμου στον Λίβανο με εκείνον στον Περσικό Κόλπο. Το μήνυμα προς τον Τραμπ είναι σαφές: καμία συμφωνία δεν μπορεί να υπάρξει όσο το Ισραήλ συνεχίζει να βομβαρδίζει τον Λίβανο και να επιδιώκει την εξόντωση της Χεζμπολάχ.

Με την απόφασή του να αναστείλει την επίθεση στη Βηρυτό, επικαλούμενος την εγγύτητα μιας συμφωνίας, ο Τραμπ φαίνεται να αποδέχεται έμμεσα τη σύνδεση των δύο μετώπων. Ο Νετανιάχου, ωστόσο, δήλωσε ότι αυτή η σύνδεση είναι “απαράδεκτη και εντελώς ανυπόφορη”.

Το Ισραήλ συνέχισε τις επιθέσεις στο νότιο Λίβανο, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, προκαλώντας ανησυχία για τις παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις. Χωρίς εντυπωσιακές διπλωματικές πρωτοβουλίες, η επαναλειτουργία τους μοιάζει μακρινή.